01_2.jpg

02_2.jpg 

نقش‌آفرینی حماسه‌سازان گمنام صنعت نفت در تجلی امنیت، ایثار و بالندگی صنعت نفت

اکبر ادیبی ( دکترا حقوق بین االملل و مدرس دانشگاه پیام نور واحد بهارستان این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید)

 

چکیده:

بررسی تاریخ معاصر ایران بدون تحولات مربوط به طلا سیاه (نفت) و نقش‌آفرینان تاثیرگذار نفتی در آن امکان‌پذیر نیست. در این میان انقلاب اسلامی با اصول و ارزش‌ها اسلامی و ایرانی اصیل، جنگ تحمیلی توام با تحریم‌ها اقتصاد گسترده علیه ایران و نقش‌آفرینی حماسه‌سازان صنعت نفت در شکل‌گیر انقلاب اسلامی و تثبیت آن در دوران دفاع مقدس و پس از آن، سه ضلع پازلی هستند که بیانور ارتباط تنگاتنگ و متقابل آن‌ها بر یک دیگر و جلوه‌ای درخشان از امنیت، ایثار و بالندگی را عرضه می‌دارند.

 

کلیدواژه‌ها:

حماسه‌سازان، بسی، نفت، امنیت، ایثار، سازندگی.


 

  

نقش فرهنگ ایثار و شهادت در تحکیم بنیان خانواده

معصومه اسدیان ( كارشناسي ارشد جغرافيا و برنامه‌ريزي روستايي، دبیرآموزش و پرورش ملارد این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید )

 مهدی محمدی ( کارشناس آموزش ابتدایی آموزگار آموزش و پرورش ملارد )

و فاطمه نوروزی مختار ( کارشناس ادبیات آموزش و پرورش ملارد)

چکیده: فرهنگ ايثار و شهادت، به عنوان يك فرهنگ متعالي در زمره عالي‌ترين مفاهيم الهي و نتيجه والاترين ارزش‌هايي مي‌باشند كه يك انسان متعهد مي‌تواند به آن مقام دست يابد. اين مفاهيم اثرگذار و حركت‌آفرين قادرند تا فضاي يك جامعه را به‌صورت گسترده تحت‌تأثير قرار دهند و والاترين بركات را براي آن به همراه داشته باشند. اما شناساندن، ترویج و تقویت ارزش‌های فرهنگ ایثار و شهادت برای جامعه و بخصوص نسل‌های کنونی یکی از مهم‌ترین و اساس‌ترین وظیفه مسئولان، رسانه‌های جمعی و نهادهای فرهنگی و اجتماعی می‌باشد تا در قرن حاضر، در مقابل دشمنان اسلام که تمام سعی و تلاش خویش را برای بی‌اهمیت کردن و کم فروغ کردن ارزش‌های ایثار و شهادت در میان جوامع به خصوص نسل جوانان به کار بسته‌اند، بتوانند ارزش و مقام ایثارگران و شهدا را در بین جامع تقویت و ترویج کنند. بنابراین ترویج، تقویت، تبین و تعریف فرهنگ و ایثار و شهادت مانند دیگر مفاهیم مثل مفاهیم اقتصادی، تربیتی، سیاسی و. امری ضروری و لازم می‌باشد. اهمیت این مقاله هم در این است که با روش توصیفی- اسنادی، و با جمع آوری اطلاعات از طریق کتابخانه، مقالات، اینترنت و... ، مفاهیم ایثار و شهادت را تعریف و تبیین نموده و ضمن پرداختن به زمینه و عوامل مؤثر بر ترویج و تقویت، شاخص و موانع فرهنگ ترویج ایثار و شهادت، راهکارهای ارائه شده را بررسی و در نهایت راهکار و پیشنهادهای از جمله تقویت و تشویق نویسندگان و اصحاب قلم در مورد ادبیات دفاع مقدس، ارزش‌های والای اسلام و ایثار و شهادت-تدوین و ثبت خاطرات رزمندگان، ایثار گران و جانبازان اسلام و انقلاب- تقویت و تثبیت فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه و توسل به فرهنگ غنی اسلامی برای ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در بین جامعه ارائه نموده و در آخر به این نتیجه رسیده است که با گسترش فرهنگ جهاد و شهادت‌طلبي است كه لرزه بر اندام دشمنان می‌افتد و آنان را از نفوذ در دژهاي اسلام نااميد می‌كند. پس تنها با گسترش و رواج فرهنگ جهاد و شهادت است كه استقرار عدل جهاني را به دنبال خواهد داشت و فاصله گرفتن از اين فرهنگ يعني ذلت و ضلالت جوامع و دور ماندن از قافله نور و هدايت. در شرایط کنونی و تلاش دشمنان اسلام جهت کم فروغ کردن و بی‌اهمیت نمودن ارزش‌های ایثارگری و شهادت، در بین جامعه به‌خصوص در بین جوانان، و همچنین تضعیف روحیه ایثارگری در بین جامعه به‌ویژه نسل کنونی، از طریق رسانه‌های جمعی پیشرفته، سوق دادن جوانان به مادی‌گری و راحت‌طلبی و بی‌میل کردن آنان به آخرت، ترویج و تقویت فرهنگ و شهادت، و درونی کردن آن در بین قشر جامعه، تبیین و تشریح ارزش‌های ایثارگری و شهادت امری لازم و ضروری به نظر می‌رسد.

کلیدواژه‌ها: ارزش‌های انقلابی، ایثار، شهادت، دفاع مقدس، فرهنگ.


 

نقش و تاثیر زنان غیور ایرانی در حفاظت از آرمان‌های دفاع مقدس

معصومه اسدیان (  كارشناسي ارشد جغرافيا و برنامه ريزي روستايي، دبیرآموزش و پرورش این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید)

و مهدی محمدی ( کارشناس آموزش ابتدایی آموزگار آموزش و پرورش ملارد این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید)

چکیده:

مقاله حاضر به نقش زنان در دفاع مقدس می‌پردازد. درهنگام بروز جنگ و دفاع یک ملت در برابر حمله دشمن، تنها اعزام مردان به صحنه نبرد ضامن پیروزی نخواهد بود، بلکه حمایت و پشتیبانی از نبرد، تحریک و تشویق مردان به حضور مداوم در جبهه، مراقبت از کودکان و حفظ کانون گرم خانواده، مراقبت و پرستاری از مجروحین و مداوای زخمی‌ها، قبول مسئولیت و انجام وظیفه به جای مردان و آزادسازی ایشان برای شرکت در جنگ، حفظ سنگرهای پشت جبهه و حتی تشکیل، اداره و توسعه نهضت‌های مقاومت و بسیاری موارد دیگر که جزو وظایف زنـان محسوب می‌شوند از جمله عوامل مهمی هستند که تأثیر مستقیمی بر روحیه رزمندگان و سرنوشت جنگ خواهند داشت. پس زنان، به عنوان بخشی از جامعه انسانی، مسلماً در هر یک از صحنه‌های مختلف اجتماع، خصوصاًدر عرصه دفاع، ایفاگر نقشی اساسی، می‌باشند. زنان از دیرباز، در نبردها و مسایل نظامی و دفاعی کشور ما ایفای نقش می‌کردند. در حماسه مقاومت مردم مسلمان ایران در برابر هجوم وحشیانه ارتش بعثی عراق به خاک میهن اسلامی که زمینه حضور گسترده زنان را در خطوط مقدم فراهم نمود نیز، زنان فداکار با حضور مؤثر و گسترده خویش در بخش‌های گوناگون سهم خود را در دفاع از کیان انقلاب اسلامی و میهن ایفا نمودند. زنان ایثارگر ایرانی برای این که عدم حضورشان در جبهه‌ها را جبران نمایند، در پشت جبهه با ابتکاراتی که از خود نشان می‌دادند فعالیت کرده و از هر راهی به جبهه‌ها کمک می‌نمودند. جنگ توانسته بود در زنان این روحیه را به وجود آورد که به کارهایشان جهت و حرکت بدهند. آن‌ها همه چیز را در رضایت خدا می‌دیدند و از آسایش و آرامش خود مایه می‌گذاشتند تا بدین وسیله خدمتی به نفع جبهه‌ها و برای خشنودی خدا انجام دهند. لذا در طول دفاع مقدس زن را باید به صورت عنصری فعال، مبارز، ایثارگر و صبور بدانیم. اگر چه در تاريخ بيشتر بر جنبه‌هاي عاطفي و احساسي زنان تكيه شده است ولي زنان ما در طي حماسه دفاع مقدس دوش به دوش رزمندگان دلير و غيور اين مرز و بوم دليرانه ايستادند و به جهانيان نشان دادند كه در راه آرمان و عقيده خويش حاضرند از عواطف و احساسات خود چشمپوشي كنند. عشق به اسلام و ميهن سبب شده بود كه آنان خانواده و خودشان را از خاطر ببرند و تنها به مصلحت نظام بينديشند. زنان ايراني در طي جنگ تحميلي با پيروي از مكتب عاشورا و پيام‌رسان آن زينب كبري حماسه‌هاي فراموش نشدني آفريدند. در اين دوران زنان آگاه، فعال و پرتوان كشورمان در فعاليت‌هاي پرتحرك و فراواني همچون مقاومت در صحنه‌هاي نبرد، امدادگري، خدمات پشتيباني و غيره شركت داشتند.

کلیدواژه‌ها: شهادت، جنگ، دفاع مقدس، زنان.

 

ثبت تاریخ شفاهی پیشکسوتان و بازنشستگان دوران دفاع مقدس

(تهدیدات و فرصت ها)

عبداله اسماعیلی ( کارشناس ارشد مدیریت دفاعی) و مجتبی نیک‌رهی ( کارشناس حقوق قضایی

)

 

چکیده:

تاریخ شفاهی از جمله راه‌های موثر برای کسب اطلاعات تاریخی و تاریخ‌نگاری است که شالوده اصلی آن مصاحبه و گفت‌وگوی شفاهی با افرادی است که با موضوع مورد مصاحبه در ارتباط بوده و می‌توانند اطلاعات مفید و تازه‌ای را در این خصوص ارائه دهند. در طول دفاع مقدس ملت ما شاهد دلاورمردی‌ها، از خودگذشتگی‌ها و جان‌فشانی‌های رزمندگان این مرز و بوم بوده است. دیدگاه‌ها و خاطرات بازنشستگان گنجینه ارزشمند و نانوشته‌ای است که در گسترش دانش تاریخی دوران جنگ تحمیلی موثر و مفید خواهد بود که با استخراج آن‌ها می‌توان به شناخت و درک بهتری از رشادت‌های رزمندگان در طول تاریخ دفاع مقدس رسید و یک مجموعه چند صد جلدی درباره آن نوشت.

بازیابی و انتقال اندوخته‌های علمی و عملی و تبادل دانش، تجربیات و اطلاعات تاریخی پیشکسوتان دوران دفاع مقدس ضمن تاکید بر نقش پیشکسوتان در افزایش دانش تاریخی، جریانات و رویدادهای مرتبط با دوران جنگ تحمیلی و به دنبال آن شکل‌گیری و تجهیز موزه‌ها و مراکز اسناد، به عنوان حافظه تاریخی دوران دفاع مقدس است.

احداث مراکز اسناد، کار بسیار بزرگ و دشواری خواهد بود اما پشتیبانی، تمایل و توجه رزمندگان به‌ویژه پیشکسوتان از این پروژه تاریخی و ملی، مسیر را هموار و مسئولان را دلگرم خواهد ساخت.

در طول دفاع مقدس ملت ما شاهد دلاورمردی‌ها، از خودگذشتگی‌ها و جان‌فشانی‌های رزمندگان این مرز و بوم بوده است. دیدگاه‌ها و خاطرات بازنشستگان گنجینه ارزشمند و نانوشته‌ای است که در گسترش دانش تاریخی دوران جنگ تحمیلی موثر و مفید خواهد بود که با استخراج آن‌ها می‌توان به شناخت و درک بهتری از رشادت‌های رزمندگان در طول تاریخ دفاع مقدس رسید و یک مجموعه چند صدجلدی درباره آن نوشت. آرشیو تاریخ شفاهی یکی از بخش‌های موزه‌ها و مراکز اسناد دوران دفاع مقدس است. این آرشیو با انجام مصاحبه، کسب اطلاعات تاریخی و آماده سازی و ارائه آن به علاقه‌مندان، نقش موثری در مستندسازی تاریخ دفاع مقدس دارد.

کلیدواژه‌ها: تاریخ شفاهی، دفاع مقدس، مصاحبه، بازنشستگان

 

چگونگی و سازوکار مصاحبه در تاریخ شفاهی دفاع مقدس

عبداله اسماعیلی ( کارشناس ارشد مدیریت دفاعی) و مجتبی نیک ره

ی ( کارشناس حقوق قضایی)

 

چکیده:

امروزه «تاريخ شفاهي» نقش بسيار موثري را در تاريخ‌نگاري معاصر ايفا كرده و به عنوان يك ابزار تحقيقي براي مطالعات تاريخي، كاربرد فراواني دارد. مصاحبه در اين نوع پژوهش، مهم‌ترين ركن به حساب آمده و موفقيت در آن نيز، هم به مصاحبه‌شونده و هم به مصاحبه‌كننده بستگي دارد.

 

 

شیوه‌ مصاحبه در تاریخ شفاهي دفاع مقدس

محسن امینی

 

چکیده:

تاریخ شفاهی یکی از رویکردهای قابل ‌اعتنا در تاریخ‌نگاری است که بنا به نیازهای فرهنگی، سیاسی و اجتماعی سرزمین‌های مختلف به منصه ظهور رسیده است. بر همین اساس نیز در برخی محافل و مناطق بر جنبه دستیابی به اطلاعات تاریخی و در بسیاری دیگر بر تولید فراورده‌های تاریخی در تاریخ شفاهی تأکید و توجه بیشتری می‌شود. جدای از کارکرد و کاربرد آنی و آتی تاریخ شفاهی ساختار اصلی آن به فرایند مصاحبه گره‌خورده است و مصاحبه‌کننده به ‌عنوان طراح و مجری طرح تاریخ شفاهی، بیش‌ترین مسئولیت را در این فرایند بر عهده دارد. این نوشته بر مبنای روش تحلیلی‌-تبیینی و با هدف جمع‌بندی و برجسته‌کردن مهم‌ترین مؤلفه‌ها و ارکان تاریخ شفاهی، با عنایت خاص به تاریخ شفاهی دفاع مقدس، به رشته تحریر درآمده است.

 

کلیدواژه‌ها:

مصاحبه؛ تاریخ شفاهی؛ مؤلفه‌ها.


 

بررسی انسان‌شناختی نمادها و نشانه‌ها در فرهنگ دفاع مقدس

فاطمه انصاری (کارشناسی ارشد مردم شناسی)، دکتر فاطمه موسوی میرک و دکتر حمید بورقانی فراهانی

 

چکیده:

مقاله حاضر (برگرفته از پایان‌نامه) به بررسی و شناخت مفاهیم انسان‌شناختی نمادها در فرایند دفاع مقدس پرداخته است، در این مسیر کارکردهای متفاوت و تفسیر ذهنی برخی آفرینشگران و مدافعان مرز و بوم ایران به روش مصاحبه و مطالعات اسنادی و کتابخانه‌ای، استخراج شده و نتایج با رویکرد انسان شناسی تفسیری، در قالب مکتب کنش متقابل‌گرای نمادی و مکتب کارکردگرایی، ارائه شد. رزمندگان در فرایند جنگ، طی پاس داشت‌های آئینی خود، بسیاری از نمادهای فرهنگی و دینی را به سبب کارکردهای مثبت و نتایج ثمر بخشی که طی سالیان، از التجاء به آن‌ها کسب کرده‌اند را باز تولید و از نو خلق و تفسیر کردند، به گواه تاریخ کتبی و شفاهی بعد از جنگ هشت ساله ایران و عراق، این آفرینش‌گری در وادی رمز و نماد، به کشف حضور انبوه و پویایی پایدار از جان گذشتگی‌ها انجامیده و در اندیشه، زبان و حرکات آن‌ها و آحاد جامعه، روح و جان دمیده، در سراسر زندگی‌شان پدیدار گشته، به معتقداتشان جان بخشیده و انگیزه کار و تلاششان شده است.

 

کلیدواژه‌ها:

 

 

نقش گفتار در تاریخ نگاریی امروز

شیلان اویهنگی (کارشناس ارشد ادبیات پایداری، نویسنده و مصاحبه‌گر تاریخ شفاهی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید)

 

چکیده:

شناخت و آگاهی، هدف غایی در ثبت خاطرات و نگارش تاریخ است. نقش زبان، گویش و لحن در ادراک مفاهیم و مضامین ذهنی به تحقیق دریافته شده است. دریافت مضامین کلمات و مفهوم جملات در زبان مصاحبه شونده بسیار مهم است؛و این دریافت به طور کامل صورت نمی‌پذیرد جز آنکه تاریخ نگار با عنایت به موقعیت راوی از همسانی زبانی نیز برخوردار باشد.

گفت‌وگوی دو نفری با توجه به منشأ و ساختار روان‌شناختی آن باید مشخصات دستور زبانی ویژه داشته باشد، زیرا این گفت‌وگو از انگیزه و اندیشه درونی آماده‌ای نزد راوی مایه نمی‌گیرد. همچنین زبان‌های گفتاری رمزگانه‌هایی هستند که با به کارگیری مجرای صوتی و در مدتی شکل گرفته‌اند. تفاوت‌های فرهنگی و عدم همسانی زبانی موجب بدفهمی نشانه‌هایی می‌شود که ظاهراً روشن به نظر می‌رسند.

دو همزبان احساس نزدیکی بیشتری به همدیگر دارند و در نتیجه همزبانی یا همسانی زبان در طرفین گفت و گو، از ضروریات تاریخ‌نگاری به‌ویژه به روش شفاهی است.

 

کلیدواژه‌ها:

زبان نوشتاری، تاریخ شفاهی، تاریخ‌نگاری، معنا.

 

 

بررسي و تحلیل تاریخ شفاهی دوران دفاع مقدس (مطالعۀ موردی: بررسی درونمايه و سطح فكري خاطرات آزادگان)

محمدرضا ايرواني ( دکترای زبان و ادبيات فارسي، عضو هیأت علمی دانشگاه امام علي (ع)) و رضا جهان‌فر ( پژوهشگر و نویسنده جنگ ایران و عراق، دانشجوی دکترای جامعه‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید)

 

چكيده

خاطره فرآیندی فعال و پویاست. تاریخ شفاهی رویدادی است که روایت خاطره‌ای به واسطۀ ارتباط شکل‌گرفته بین مصاحبه‌گر با راوی، در بستر واقعی زمان و در واکنش به مجموعه‌ای از ارجاعات بیرونی به وجود می‌آید. خاطرات یکی از منابع اصلی در تاریخ شفاهی است. با تحلیل داده‌های تاریخی مندرج در خاطرات آزادگان دفاع مقدس، وقایع و حقایق زیادی راجع به دوران اسارت رزمندگان و سربازان ایرانی در بند رژیم بعث آشکار می‌گردد که در نگارش تاریخ شفاهی دوران دفاع مقدس مؤثر است. این پژوهش نشان می‌دهد خاطرات بررسی شده از نظر نوع نگارش و در برگیری حقایق تاریخی یک دست نیستند؛ به گونه‌ای که برخی ارزش اطلاعاتی و تاریخی بالایی دارد و برخی دیگر به علت کلی‌گویی، شرایط خاص دوران اسارت راوی و ... ارزش تاریخی کمتری دارند. اغلب خاطرات بررسی شده، آثاري برون‌گرا هستند و بيشتر به بيرون و سطح رويدادها توجه دارند، ولي در بخش‌هايي كه بيشتر مربوط به دوران حبس در سلول انفرادي است، حالت درون‌گرايانه می‌گيرند. در اين بخش‌ها حديث نفس‌هاي راوي، ويژگي‌ ذهني و دروني به اين آثار بخشیده است. فايدة مطالعة اين خاطره‌نگاشته‌ها، آشنا شدن با زندگي اردوگاهي است؛ زندگي‌اي که محروميت از همه چيز، اساس آن را تشکيل می‌دهد. شخصيت‌پردازي در شمار زيادي از خاطرات جنگ تحميلي خاصه خاطرات اسرا بسيار مستقيم و يكسويه است؛ بدين معني كه دشمن بسيار تاريك و سياه و نيروهاي خودي كاملاً سفيد و بي‌هيچ نقص و كاستي روايت می‌شوند. البته هر چه به زمان حال نزديك‌تر می‌شويم، شخصيت‌پردازي‌ها خاكستري و واقعي‌تر می‌شوند. این تحقیق از نوع بنیادی و بر اساس روش تحلیل محتوا انجام شده است.

 

کلیدواژه‌ها:

آزادگان (اسرا)، خاطره‌نگاري، جنگ تحمیلی(دفاع مقدس)، تاریخ شفاهی

 

 

بررسی فرصت‌های تاریخ شفاهی دفاع مقدس‌ و آسیب شناسی آن

غلامحسین بابایی ابرقویی ( عضو هیات علمی دانشگاه فنی و حرفه‌ای استان یزد و مربی پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید )

 

چکیده:

تاریخ شفاهی به مثابه رویکرد و روشی نو در ثبت و ضبط تحولات تاریخ معاصر در زمینه‌های گوناگون از جمله دفاع مقدس کاربرد دارد. مورخان تاریخ‌‌ شفاهی دفاع مقدس را به عنوان نقطه آغازی برای تحقیق درباره تاریخ معاصر مثل نقش مردم در پیروزی انقلاب و حفاظت از آن، فرهنگ مقاومت و پایداری، زندگی در شرایط سخت و تحریم، استفاده خواهند کرد. منابع تاریخ شفاهی دفاع مقدس، بسیار متنوع و زیاد است از جمله: راویان مختلف مثل؛ آزادگان جنگ تحمیلی؛ زندگی‌نامه و دست‌نوشته‌های شهدای گرانقدر، خانواده‌های معظم شهدا، جانبازان، رزمندگان به‌ویژه فرماندهان جبهه‌های جنگ در سطوح مختلف. البته تاریخ شفاهی دفاع مقدس دارای فرصت‌ها و تهدیداتی می‌باشد که بررسی آن‌ها به بهبود روند کار در این رشته علمی و حرفه‌ای کمک شایانی می‌کند و در این مقاله به بررسی آن‌ها پرداخته می‌شود.

 

کلیدواژه‌ها:

تاریخ شفاهی، تهدیدات، جبهه، دفاع مقدس، فرصت‌ها.

 

 

بررسی پرسش‌نامه و مصاحبه‌ها در ثبت تاریخ شفاهی

محمدرضا بابايی ابرقويی ( کارشناسی ارشد علوم سیاسی، مدرس دانشگاه آزاد اسلامی واحد ابرکوه )

 

حمدوسپاس بیکران خداوند متعال را که همه هستی از اوست، با درود بر پیامبران الهی به‌ویژه پیامبر عظیم‌الشان اسلام، خاتم‌الانبیاء(ص)، و اهل بیت مکرم ایشان و ائمه معصومین(ع)، و با استمداد از عنایات آخرین منجی عالم بشریت، حضرت حجت بن الحسن العسکری(عج)، و روح پاک شهیدان اسلام از صدر تاکنون، بالاخص شهدای انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی، مطالب این مجموعه را آغاز می‌کنیم.

در بررسی تاریخ جنگ بین ایران و عراق و ثبت و نشر ارزش‌های دفاع مقدس راه‌های مختلفی وجود دارد. یکی از روش‌های حفظ و نشر آثار آن دوران افتخارآمیز، مصاحبه با خلق کنندگان حماسة بزرگ و رزمندگان دوران دفاع مقدس است که به صورت حضوری و در قالب تاریخ شفاهی انجام می‌شود. از طرفی پرسش‌نامه‌ها می‌تواند در سرعت بخشیدن به کار و در راستای افزایش دقت تأثیر بسزایی داشته باشد.

در این مقاله سعی شده تعدادی از پرسشنامه و مصاحبة حضوری و مکتوب بررسی شود که منجر به تدوین چندین کتاب از جمله؛ «همگام با حماسه»، «نمی از ایثار»، «شلیک نرم»، «السابقون»، «۳۰ سال در کردستان» و «مسیر سعادت» در حوزة دفاع مقدس شده است. کتاب‌ها براساس نقش و خاطرة رزمندگان اسلام در راستای تدوین تاریخ شفاهی دفاع مقدس تدوین شده تا مورد استفاده علاقه‌مندان به تحقیق و پژوهش و مطالعه کنندگان قرار گیرد.

 

کلیدواژه‌ها:

 

 

نقش روحانیت در هشت سال دفاع مقدس

فاطمه باغچیقی  و سرکار خانم روح‌افزایی

 

چكيده:

قران کریم مومنان واقعی را پیروزمند و پیروزی کامل را در پرتو ایمان به خدا و اعتماد به او می‌داند، زیرا مومن حقیقتی به تمام خصلت‌های نیک همانند شجاعت، پایداری، ایثار، امیدواری، که پیروزی در هر نبردی در گرو آن‌هاست، آراسته است. از این رو قرآن کریم می‌فرماید: «وَ لا تَهِنُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْن» (مسلمانان) نه سستی کنید و نه اندوهناک باشید چرا که اگر شما مؤمن باشید پیروز و برترید. کشور ایران در هشت سال دفاع مقدس بار دیگر توانست صدق این کلام الهی را آشکار کند. و به تمام جهانیان ثابت کند معنویت، ایمان و ارزش‌های اسلامی است که باعث برتری ملت ما بر دشمن تابن دندان مسلح شده است. در این شرایط دشوار، ایجاد بستر مناسب برای توجه رزمندگان به معنویت از مسؤولیتهای روحانیون رزمنده در آوردگاه‌های عزت و شرف بود. تقویت ایمان به خدا، ترویج ارزش‌های اخلاقی، اعتصام به اهل بیت (ع)، رفع شبهه‌های اعتقادی، یافتن پاسخ مناسب در مسائل و احکام شرعی و ... شیوه‌های تقویت معنویت رزمندگان بود. امروزه با مطالعه زندگی رزمندگان روحانی و بالاخص شهدای روحانی می‌توانیم به این حقیقت برسیم که روحانیت گروهی نیستند که تنها در گوشه حجره‌های حوزه به بحث و درس بپردازند. بلکه آن‌ها، در هشت سال دفاع مقدس ثابت کردند که با جامه عمل پوشاندن به آنچه در علوم دینی خوانده‌اند محکم و استوار پا در عرصه عمل هم خواهند گذاشت و به جهاد و دفاع از خاک و ناموس خود خواهند پرداخت. با توجه به اهمیت این مسأله در این مقاله سعی شده، علاوه بر بررسی نقش روحانیت در پشت جبهه‌های جنگ و در جبهه‌های نبرد به عنوان مصداق، زندگی ۲۲ شهید روحانی شهرستان بجنورد را به رشته تحریر در آوریم. به امید اینکه توانسته باشیم گوشه‌ای از رشادت‌های این بزرگواران را ماندگار کنیم و به نسل‌های بعد بسپاریم، تا شاید از آن به‌عنوان یک الگوی سازنده برای رشد و تعالی استفاده شود.

 

کلیدواژه‌ها:

روحانیت، دفاع مقدس، جنگ، جهاد

نقش عکس‌های غیرحرفه‌ای جنگ رزمندگان دفاع مقدس در تدوین تاریخ شفاهی

دکتر ناصر براتی (عضو هیات علمی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی قزوین)، دکتر شهر جوادی ( عضو هیات علمی دانشگاه تهران،  )و شهریار خونساری ( دانشجوی دکتری پژوهشکده هنر معماری و شهرسازی نظر )

 

چکیده:

محقق تاریخ شفاهی با استفاده از عکس، به یک مدرک مستند و تهییج‌کننده حافظه، می‌تواند کیفیت تحقیق و پژوهش در تاریخ شفاهی را ارتقا دهد. عکس در شکل‌دهی یک چارچوب برای محقق و مصاحبه شونده عمل نماید و نوعی راستی‌آزمایی نیز از سخنان مستندسازی شده انجام دهد. این مقاله تلاش دارد نقش عکس غیرحرفه‌ای رزمندگان در تدوین تاریخ شفاهی جنگ را مورد ارزیابی قرار دهد.

روش این مقاله با روش تحلیل محتوای کیفی با کمک گرفتن از عکس به مثابه متن، روایتی واقعی از تاریخ دست یابد.

هدف: می‌توان گفت هدف اصلی این مقاله پاسخ به پرسش‌هایی است که درباره چگونگی نحوه استفاده عکس‌های غیرحرفه‌ای جنگ در تاریخ شفاهی خواهد بود. در این مقاله این مساله که چگونه پژوهشگر می‌تواند در مصاحبه از عکس بهره‌برداری نماید بررسی می‌گردد. فرضیه مقاله آن است که با بازخوانی و بازنمایی عکس‌های غیر حرفه‌ای جنگ، به همراه مصاحبه‌شوندگان، می‌تواند به نگارش تاریخ شفاهی کمک نموده و اطلاعات موجود در مصاحبه راستی‌آزمایی گردد.

 

کلیدواژه‌ها:

تاریخ شفاهی، عکس، دفاع مقدس، جنگ تحمیلی، جنگ ایران و عراق.


 

تاریخ شفاهی زنان در دفاع مقدس

نازنین بهاروند ( دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی )

 

چکیده:

تاریخ شفاهی درعین اینکه یک مقوله متقدم در تاریخ نگاری است در شرایط کنونی و بنا بر پیشرفت‌های فنی و تکنیکی در ابزار و روش‌های تاریخی خصوصاًدر کشور ما، شاخه جدیدی از تاریخ‌نگاری تلقی می‌شود. تاریخ شفاهی واژه‌ای بی‌نهایت نادقیق است و مانند دیگر علوم ممکن است در مراحل اولیه مورد قضاوت‌های مختلف واقع شود.

پس برای شناخت هر موضوع تاریخی و از جمله تاریخ شفاهی لازم است ابتدا با شیوه و سابقه تاریخ‌نگاری آن موضوع آشنا شد واطلاعات مربوط به آن را به درستی نقد کرد تاریخ شفاهی می‌تواند حافظ روایت واقعی جنگی باشد و هرچه تمام‌تر آن را به نسل‌های بعدی انتقال دهد و تاریخ دفاع مقدس را از هرگونه تحریف و تفسیر نادرست حفظ نماید.

تاریخ شفاهی یکی از شیوه‌های پژوهش در تاریخ است که به شرح و شناسایی وقایع رویدادها وحوادث تاریخی براساس دیده‌ها، شنیده‌ها وعملکرد شاهدان و ناظران و فعالان ماجرامی پردازد این مقاله بنا دارد با تحلیل اجمالی از وضعیت تاریخ‌نگاری با موضوع زنان روشن نماید که آشنایی با ابعاد شخصیتی آن‌ها و نوع نگاهشان به وقایع چه کمکی به این امر کرده و تا چه میزان برای تدوین این موضوع تاریخی ضروری است تاریخ شفاهی زنان نشان می‌دهد که نقش زنان در دفاع مقدس اگر به اندازه مردان نبوده کمتر از آن‌ها هم نبوده است و زنان در ایجاد انگیزه و ترغیب مردان به جبهه نقش بسزایی داشته‌اند.

 

کلیدواژه‌ها:

دفاع مقدس، زنان، تاریخ شفاهی، انقلاب اسلامی

 

 

تاریخ شفاهی دفاع مقدس، ضرورت­ها و فرصت‌ها

صادق بهرامیان ( دانشجوی کارشناسی ارشد، رشته تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکده امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی. این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید )

 

چکیده:

ثبت و ضبط تاریخ و گذشته هر ملت و جامعه‌ای رکن اصلی بازخوانی و پی‌بردن به نقاط ضعف و قوت آن ملت است. جامعه‌ای که نتواند تجربیات گذشته خود و مردمانش را بخوبی حفظ کند، نه تنها به خاطر عدم ریشه‌یابی نمی‌تواند برخورد درستی با مسائل و مشکلات اجتماعی حال و آینده خود داشته باشد، بلکه با بحران هویت نسل‌های بعد جامعه نیز مواجه خواهد شد. در تاریخ معاصر کشور، دوران دفاع مقدس مصداق کم‌نظیری از همدلی و اتحاد مردم و مسئولان است؛ دورانی که در آن نمونه‌های بی‌بدیل ایثار، گذشت، شهامت، شهادت و ... موج می‌زند، اما این تاریخ طلایی بخاطر مشکلات ابتدای انقلاب از جمله، نبود دستگاه‌های متولی، کمبود امکانات، عدم اولویت مردم و مسئولان و بسیاری دلایل دیگر در آن زمان بخوبی ثبت و ضبط نگردیده است؛ سوالی که در این مقاله در پی پاسخ به آن هستیم این است که: «پس از گذشت ده‌ها سال چه فرصت یا روش‌هایی نسبت به روش تاریخ نگاری قدیم برای تدوین تاریخ دفاع مقدس وجود دارد که ما بتوانیم این دوره تاریخی را به شکل بهتری ثبت و ضبط کنیم». در پاسخ به این سوال باید به وجود هزاران نفر از اسراء، جانبازان، رزمندگان، فرماندهان، خانواده‌های معظم شهداء، نیروهای امدادی و عمرانی وحتی فرماندهان و نیروهای عراقی که خود در میدان نبرد بوده‌اند و هزاران حرف ناگفته و تجربه ناشنیده را در سینه دارند اشاره کنیم که هر کدام به تنهایی فرصتی را برایمان فراهم نموده که باید به نحو احسن از آن سود ببریم. در این راه علاوه بر فرصت‌های فراوانی که داریم به یک سری ضروریات هم باید پایبند باشیم؛ از جمله مهمترین آن‌ها، نگاه همه جانبه و غیرگزینشی به جنگ، افراد حاضر در جنگ (مستقیم و غیر مستقیم) و مسائل مربوط به آن است. یادمان باشد مهم‌ترین قسمت تاریخ کسب تجربه از آن است و لازمه آن در این نکته مهم نهفته است که در برخورد با تاریخ انسان‌ها، باید از لحظه به لحظه آن کسب علم و تجربه کنیم؛ نه اینکه قسمت‌های تلخ را حذف و فقط قسمت‌های که برایمان خوشایند است ثبت و ضبط کنیم. برای ثبت یک دوره تاریخی باید از نگاه متعصبانه و جانبدارنه دوری کنیم تا نه از پیروزی‌ها مغرور شویم و نه از شکست‌ها و خطاها مایوس و نا امید گردیم.

کلیدواژه‌ها:  دفاع مقدس، جنگ، تاریخ شفاهی.

 

 

بررسی تطبیقی اقتصاد ایران در بستر تاریخ کتبی و شفاهی دفاع مقدس با الگو گیری از اقتصاد مقاومتی و مدیریت جهادی

عارف بهروز

 

چکیده:

در این مقاله سعی شده است که از طریق روش تحلیل-توصیفی (Descriptive- description) اقدام به بررسی تطبیقی اقتصاد ایران در بستر تاریخ کتبی و شفاهی دفاع مقدس با الگو گیری از اقتصاد مقاومتی و مدیریت جهادی شود بنابراین با اتخاذ از روش‌های آماری و گزارشی با رویکرد بیان شفاهی و کتبی از دوران اقتصاد دفاع مقدس، به تحلیل موضوعی آن اقدام شده است. نتایج نشان از این دارد که از منظر خروجی تحلیل باید یک مورد را بیان کرد که موفقیت و پیروزی نظامی و اقتصادی کشور جمهوری اسلامی ایران در دوران دفاع مقدس نشأت گرفته از پذیرش نفسی اقتصادی مقاومتی و مدیریت جهادی بوده است. بنابراین برای گذر از دوران پر پیچ و خم تحریم‌های کنونی اقتصاد بین‌الملل پذیرش الگوهای اقتصاد مقاومتی و مدیریت جهادی و اجرای عملی آن‌هاست.

 

کلیدواژه‌ها:

دفاع مقدس، تاریخ شفاهی و کتبی، اقتصاد مقاومتی، مدیریت جهادی.


 

ضرورت شناخت و رفع آفات آسیب‌زای تاریخ شفاهی دفاع مقدّس

دکتر احمدرضا بیابانی تونه ( مدرّس دانشگاه و دکترای تخصّصی زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری؛(نویسنده مسئول)* این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید )، دکتر عبّاس محمّدیان ( دانشیار و عضو هیأت علمی گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری. این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید )، دکتر مهیار علوی­مقدّم ( دانشیار و عضو هیأت علمی گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری. این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید ) و دکتر احمد خواجه­ایم ( استادیار و عضو هیأت علمی گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری. این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید )

 

چکیده

بررسی و شناخت آفات و آسیب­های واردشده بر پیکرة تاریخ شفاهی دفاع مقدّس با نگاهی علمی­ و آکادمیک، ضمن افزودن بر ماندگاری این علم، زاویة نگاه جدیدی را نیز پدیدار می­سازد. تاریخشفاهی دفاع مقدّس، امروزه یکی از گونه‌های مهم روایی به­شمار می‌آید که به‌دلیل برخورداری از توانمندی و قابلیّت‌های ویژه در بازنمود ریزبینانة حالات گوناگون انسان‌های درگیرِ جنگ، عرصة وسیعی را برای فرانماییِ واقعیّت‌های هشت‌سال دفاع مقدّس، فراهم می‌نماید؛ اگرچه از ابتدای جنگ تحمیلی تاکنون، شاهد رشد کمّیِ آثار در این زمینه بوده‌ایم، امّا این شاخه، هنوز نتوانسته آن‌گونه که رسالت آن می‌طلبد، جایگاه واقعی خود را بنمایاند. نگارندگانپژوهش برآنندتاضمنبررسی و ارزیابی مدقّانة نارسایی‌ها و آفات آسیب‌زای عمومی و ساختاریِ قلمرو تاریخ شفاهیو کوشش در مسیر پی‌بردن به این کاستی‌ها، پیشنهادها و راهکارهایی مناسب برای رفع آن‌ها، ارائه نمایند. ضرورت پژوهش حاضر آن است که بررسی همه‌سونگرانة تاریخ شفاهی دفاع مقدّس، برای پژوهش‌گران سایر رشته‌های حوزة علوم انسانی نیز از ارزش و اعتباری ممتاز برخوردار خواهد بود.

کلیدواژه‌ها:

آسیب‌شناسی، تاریخ شفاهی، خاطره‌نویسی، دفاع مقدّس.


 

نقش تصویرسازی کودکان در بازنمایی تاریخ شفاهی دفاع مقدس

غلامرضا بی‌باک ( کارشناس ارشد تصویرسازی، مدرس دانشگاه فنی و حرفه‌ای خراسان جنوبی؛ این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید )

 

چکیده:

اندیشه، ثبت و انتقال پدیده‌ها از طریق نگاره‌های تصویری یکی از مهمترین ابداعات بشر به شمار می‌رود. ابداعی که ریشه در دوران ماقبل تاریخ دارد و در روزگار معاصر بدان تصویرسازی می‌گویند. زبان تصویر زبانی قدرتمند در تفهیم موضوعات است که در کنار حروف نقش قابل توجهی را در انتقال پیام به مخاطبان بازی می‌کند. این نقش در دنیای تصویری کودکان بسیار پررنگ‌تر از سایر مخاطبان است. بخصوص زمانی که با مفاهیم جدیدی در روایت تاریخ با نام تاریخ شفاهی بر می‌خوریم اهمیت این هنر بیشتر می‌شود. پژوهش حاضر کوششی است که به نقش هنر تصویرسازی کودک به عنوان رسانه‌ای قابل توجه در تاریخ شفاهی دفاع مقدس میپردازد و به این سؤالات اساسی که هنر تصویرسازی کودکان چه نقشی در ماندگاری و بازنمایی این نوع از تاریخ دارد؟ را پاسخ دهند. پژوهش حاضر ضمن یافتن عناصر مشترک تصویرسازی و تاریخ شفاهی و بررسی روابط بینشان، به این مهم دست یافته است که تصویرسازی کودکان روشی مناسب برای تحقق تلاش‌های پژوهشگران تاریخ شفاهی جهت بازنمایی، اثربخشی و ماندگاری در کودکان می‌باشد. این پژوهش از حیث هدف کاربردی و به روش توصیفی-تحلیلی بوده و همچنین اطلاعات با استفاده از اسناد و منابع کتابخانه‌ای گردآوری شده است.

روایتی از تاریخ ۸ ساله ایران، که سرشار از قهرمانان، داستان‌ها و اتفاقات مثال زدنی است که تصویرسازی کودکان می‌تواند در بازنمایی و ماندگاری آن نقش مهمی را ایفا نماید.

 

کلیدواژه‌ها:

هنر، تصویرسازی، تصویرسازی کودکان، تاریخ شفاهی، دفاع مقدس

 


 

درآمدی بر روش‌شناسی درتاریخ شفاهی دفاع مقدس (مبانی جامعه‌شناختی تاریخ شفاهی دفاع مقدس)

مسعود پارسامهر ( ۰۹۱۳۸۹۴۳۹۲۷ این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید )

 

چکیده:

تاریخ شفاهی، از جمله گرایش‌های علم تاریخ است که پیوندی عمیق با دیگر رشته‌های علوم انسانی، به‌ویژه جامعه‌شناسی دارد. امروزه، تاریخ شفاهی، به یکی از عرصه‌های ظهور و بروز تاریخ تبدیل شده است. تاریخ شفاهی بیشترین اهمیت را در زمینة تحقیقات تاریخ معاصر از آن خود کرده و جایگاه ویژه‌ای در این زمينه دارد، که علاوه بر حضور مستقل در نگارش‌های تاریخی، سهم بسزایی در تاریخ‌نگاری معاصر ایفا کرده است. تاریخ شفاهی، به علت گستردگي سیطرة کاری در جامعه، در تعامل دو جانبه با گروههای مختلف از قبیل تاریخدانان، جامعه‌شناسان و روزنامه‌نگاران است و به صورت مستقیم، نقشی بارز در حفظ هویت یک ملت و انتقال آن به آیندگان برعهده دارد.

تاريخ شفاهي، یکی از شيوه‌هاي پژوهش در تاريخ است كه به شرح و شناسايي وقايع، رويدادها، و حوادث تاريخي براساس ديدگاه‌ها، شنيده‌ها و عملكرد شاهدان، ناظران و فعالان ماجراها مي‌پردازد. متون اين تاريخ، حتي در صورت مكتوب شدن، خصلتي گفتاري دارد.

مصاحبه، رکن اساسی تاریخ شفاهی است و در فرآيند مصاحبه، دو عامل مصاحبه‌كننده و راوي ارتباطي تنگاتنگ يافته و مصاحبه‌كننده به عنوان شنونده‌اي فعال، نقشي بسيار اساسي را ايفا مي‌كند تا مصاحبه شونده (راوي) در فضايي آرام و بي‌دغدغه به شرح و بسط ديدگاه‌ها و شنيده‌هاي خود بپردازد.

در تحقیق تاریخی می‌توان موضوع و مفهوم ایثار و شهادت را جزئی از داده‌های کیفی محسوب کرد داده‌هایی که در بیشتر مواقع، امکان تبدیل آن به داده‌های کمّی غیرممکن است.

در عالم پژوهش، سنجش این‌گونه داده‌ها با آمار و کمیّ تصورتمی‌گیرد، اما این ایراد را دارند که فاقد غنای معنایی لازم هستند. بررسی و تحقیق درباره دوران دفاع مقدس و عرصه ایثار و شهادت، مستلزم تجهیز توأمان محقق به روش‌های کمّی و کیفیِ تحقیق اجتماعی و مهارت‌های آن است. بنابراین، محقق در ابتدا پیرامون مقوله ایثار و شهادت مفهوم‌سازی می‌کند و ضمن به‌کارگیری فنون تحقیق (تحقیق پیمایشی) و تحقیق میدانی کیفی، اصول اخلاقی تحقیق را رعایت می‌کند.

این پژوهش بر آن است تا موضوعات یادشده را بر مبنای نظریه بنیادی و استفاده از مکانیسم و سازوکار تاریخ شفاهی، مورد دقت و توجه قراردهد. در رویکردی متفاوت، شواهد و مدارک شفاهی در جایگاه اسناد جاری قرارگرفته، تجزیه و تحلیل علمی شده است.

اصول اساسی این تحلیل مبتنی بر آثار تولیدشده داخلی درباره تاریخ شفاهی دفاع مقدس است.

 

کلیدواژه‌ها:

ایثار، شهادت، تاریخ شفاهی، تحقیق اجتماعی، تحقیق میدانی.

 

چارچوب‌های روش‌شناختی پروژه‌های تاریخ شفاهی جنگ در مرکز اسناد و تحقیقات دفاع‌مقدس

یعقوب پناهی ( دانشجوی دکتری تاریخ، نویسنده مسئول:این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید ) و

یدالله ایزدی ( پژوهشگر تاریخ جنگ ایران و عراق )

چکیده:

تاریخ شفاهی به‌عنوان یکی از سبک‌های تاریخ‌نگاری در دهه اخیر در ایران رشد چشمگیری یافته است. التفات گرو‌ه‌های پژوهشی گوناگون به این شیوه نوین در پژوهش‌های تاریخی، منجر به تولید آثار قابل‌توجهی در زمینه تاریخ معاصر شده است. از نظر اعتبار علمی این آثار هم از حیث روشی و هم از حیث محتوایی درجات گوناگونی دارند. از جمله مراکز پژوهشی فعال در زمینه تایخ شفاهی جنگ، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس (مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ) است. سابقه تاسیس این مرکز که می‌توان آن را اولین مرکز تاریخ شفاهی در ایران محسوب کرد، به آغاز حمله عراق به ایران بر‌می‌گردد. با شروع جنگ، راویان این مرکز با حضور در کنار فرماندهان و رزمندگان به ثبت و ضبط رویدادها در لحظه وقوع حوادث می‌پرداختند. در کنار این اسناد دست اول عینی و متقن، اسناد مکتوب هر عملیات نیز جمع‌آوری و همه آن‌ها در آرشیوها طبقه‌بندی و سازماندهی می‌شد. از زمان جنگ تاکنون آثار متعددی بر اساس این اسناد تدوین و منتشر شده است. با گذشت زمان به تدریج تجربه نشان داد اسناد به‌تنهایی بیان‌کننده همه ابعاد، دامنه و عمق وقایع جنگ نیستند. به‌همین دلیل برای پوشش این خلأ، پروژه تاریخ شفاهی فرماندهان باتوجه به ظرفیت ویژه خود مطمع‌نظر قرار گرفت و از سال ۱۳۸۸ اجرا شد. پژوهش حاضر درصدد است با دیدی منتقدانه، چارچوب‌های روشی و نظری مدلی که پروژه‌ تاریخ شفاهی فرماندهان دفاع مقدس در ظرف آن اجرا می‌شود را احصاء و بررسی کند. گفت‌و‌گوهایی با محوریت مجریانی که خود راوی یا فرمانده بوده‌اند، برگزاری جلسات کارشناسی برای نقد و بررسی موضوعات و سوالات اصلی مصاحبه‌ها، گفت‌و‌گوهای چند طرفه با حضور فرماندهان ارتشی و سپاهی و برخی مسئولان دوران دفاع مقدس به‌منظور تبیین تناقضات و تشریح تفاوت نگرش‌ها در فرماندهی جنگ، پژوهش در اسناد دست اولِ معتبر مرکز و بهره‌بری از آن‌ها برای اتقان مباحث(شامل مکالمات ضبط شده فرماندهان، دفترچه‌های راویان، اسناد مکتوب، گزارش‌های عملیات و... ) و مولفه‌هایی دیگر، از جمله ویژگی‌های منحصربفرد آثار تاریخ شفاهی مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس هستند. این ویژگی‌ها به‌نظر می‌توانند گامی به سوی تاریخ شفاهی علمی و روشمند تلقی شوند.

کلیدواژه‌ها: تاریخ شفاهی، روش‌شناسی، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس(مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ)، اسناد معتبر، راویان

 

 

تاریخ شفاهی دفاع مقدس و فضای مجازی

حسنعلی پوراسماعیل ( مدرس درس آشنایی با ارزش‌های دفاع مقدس )

چکیده:

تاریخ دفاع مقدس تاریخی است که تنها شامل اقشار خاص و نخبه نیست بلکه تمام آحاد جامه با هر شغل و موقعیتی در آن نقش آفرینی نموده‌اند. تاریخ جنگ معمولا از دیدگاه نخبگان سیاسی مورد بررسی قرار می‌گیرد، اما ورود تاریخ شفاهی به عرصه تاریخ‌نگاری موجب گردیده تا افرادی که کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند در مرکز توجه قرار گیرند و جنگ از زبان آن‌ها بازگو شود.

در عصر جدید که از آن به عنوان عصر ارتباطات یاد می‌شود فضای مجازی به عنوان جامع‌ترین رسانه برای نمایش و ارائه اطلاعات است و اکثر افراد جامعه نیز به وفور آن را مورد استفاده قرار می‌دهند. فضای مجازی به عنوان یک ابزار مفید می‌تواند در شناسایی دفاع مقدس و آرمان‌ها و اهداف آن کارساز باشد. به‌کارگیری فضای مجازی در بیان تاریخ دفاع مقدس زمینه‌ای را فراهم می‌آورد تا در کمترین زمان افراد بیشتری مخاطب آن مفاهیم قرار گرفته و اطلاعات را به دیگر افراد منتقل کنند.

 

 

نقش هنر و رسانه‌ها در تاریخ شفاهی دفاع مقدس

حسنعلی پوراسماعیل ( مدرس درس آشنایی با ارزش های دفاع مقدس )

 

چکیده:

هشت سال دفاع مقدس ما صرفا یک برهه زمانی نیست؛ بلکه گنجینه عظیمی است که تا مدت‌های طولانی ملت ما می‌تواند از آن استفاده کند، آن را استخراج کند و مصرف و نیز سرمایه‌گذاری کند. حادثه عظیم این هشت سال، مجموعه‌ای است از صفات والا، فرهنگ‌های پسندیده و برگزیده و ممتاز که ملت ما در طول تاریخ ارث برده یا استعدادش را در خودش حفظ کرده بود، که با انقلاب اسلامی این استعداد‌ها بروز کرد. تاریخ نگاری دفاع مقدس، تاریخ حماسه و ایثار تمامی اقشار مختلف ایران است و تاریخ شفاهی می‌تواند صدای تمام اقشار فراموش شده یا کمتر دیده شده، باشد. مجموعه هنر و رسانه‌ها در واقع آیینه‌ای هستند در مقابل یک مظهر جمال و جلال، که او را منعکس می‌کنند. همان تاثیراتی که دفاع مقدس در یک نسل ایجاد کرد می‌توان با نوشته‌ها و فیلم‌ها آن حادثه عظیم را بازآفرینی کرد و آن اثرات را در مخاطب به خصوص نسل جدید ایجاد کرد. مقاله حاضر به این موضوع می‌پردازد كه هنر و رسانه‌ها در تاریخ دفاع مقدس دارای چه نقشی می‌باشند و جایگاه هر کدام در بیان تاریخ دفاع مقدس را مورد بررسی قرار می‌دهد و در پایان به ارائه راهکارها و پیشنهادات می‌پردازد.

 

کلیدواژه‌ها:

هنر، رسانه، تاریخ شفاهی، جنگ، دفاع مقدس.

 

 

ﻧﻘﺶ ﻫﻨﺮ ﻋﮑﺎﺳﯽ در ﺗﺪوین ﺗﺎرﯾﺦ ﺷﻔﺎﻫﯽ ﺷﻬﺎدت و اﯾﺜﺎر

یوسف ترکاء بیدختی ( کارشناس تربیت بدنی و علوم ورزشی، آموزش و پرورش شهرستان گناباد ) و رحمت اله کاظمی بیدختی ( کارشناس علوم تربیتی، آموزش و پرورش شهرستان گناباد )

 

ﭼﮑﯿﺪه:

ﻋﮑﺲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از اﺑﺰارﻫﺎي ﺛﺒﺖ و ﺿﺒﻂ، ﮐﺎر وﯾﮋه ﺑﺎزﻧﻤﺎﯾﯽ را اﻧﺠﺎم داده و از آﻏﺎز وﺟﻮد ﭘﺮرﻧﮕﺶ در ﻋﺮﺻﻪ ﻫﻨﺮ ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ، ﻣﻮرﺧﺎن و ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﮕﺎران از آن ﺑﺴﯿﺎر اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮده اﻧﺪ. ﻣﺤﻘﻘﺎن ﺗﺎرﯾﺦ ﺷﻔﺎﻫﯽ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﺑﻬﯿﻨﻪ از ﻋﮑﺲ، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﻨﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺑﺮاﻧﮕﯿﺰاﻧﻨﺪه ﺣﺎﻓﻈﻪ، ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ در درك و ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺑﻬﺘﺮ ﺗﺎرﯾﺦ ﺷﻔﺎﻫﯽ ﻣﺆﺛﺮﺗﺮ ﻋﻤﻞ ﮐﻨﻨﺪ. ﻋﮑﺲ از ﺳﻮﯾﯽ، در اﯾﺠﺎد ﻗﺎﻟﺐ ﺑﺮاي رواﯾﺖ‌ﻫﺎي ﺷﻔﺎﻫﯽ، ﻧﻘﺶ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﻨﻨﺪه دارد و از ﺳﻮي دﯾﮕﺮ، در ﻗﺎﻟﺐ‌ﻫﺎي ﻣﺴﺘﻨﺪﺳﺎزي، از ﺛﺒﺎت و ﺗﻐﯿﯿﺮﻧﺎﭘﺬﯾﺮي ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻨﺎﯾﯽ ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ. در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺗﻼش ﺷﺪه اﺳﺖ ﺟﺎﯾﮕﺎه و ﻧﻘﺶ ﻫﻨﺮ ﻋﮑﺎﺳﯽ در ﺗﺪوﯾﻦ ﺗﺎرﯾﺦ ﺷﻔﺎﻫﯽ در ﺣﻮزه اﯾﺜﺎر و ﺷﻬﺎدت ارزﯾﺎﺑﯽ ﺷﻮد و ﺗﺄﺛﯿﺮ آن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﯾﻦ اﺑﺰارﻫﺎي ﺛﺒﺖ و ﺿﺒﻂ اﻃﻼﻋﺎت ﺑﺮرﺳﯽ ﺷﻮد، زﯾﺮا اﯾﻦ ﻫﻨﺮ از ﺟﺎﯾﮕﺎه ﻣﺜﺎل‌زدﻧﯽ در اﯾﻦ ﺣﻮزه ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻋﯿﻨﯽ آن را در دوران ﻫﺸﺖ ﺳﺎل دﻓﺎع ﻣﻘﺪس ﻣﯽ‌ﺑﯿﻨﯿﻢ. روش ﺗﺤﻘﯿﻖ اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ، ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ ﺑﻮده و ﺟﻤﻊ آوري اﻃﻼﻋﺎت ﻧﯿﺰ از ﻃﺮﯾﻖ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﮐﺘﺎب‌ﺧﺎﻧﻪ‌اي و ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻣﯿﺪاﻧﯽ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ.

 

کلیدواژه‌ها:

ﻫﻨﺮ، ﺗﺎرﯾﺦ ﺷﻔﺎﻫﯽ، ﻋﮑﺎﺳﯽ، ﻋﮑﺲ

 

 

 

جایگاه مدارک شفاهی در تاریخنگاری دفاع مقدس با تأکید بر پرونده فرهنگی شهدا

مریم توسلی‌کوپایی

( کارشناس ارشد تاریخ ایران اسلامی، نویسنده و دبیر تاریخ آموزش ‏و پرورش ناحیه ۲ اصفهان )

 

چکیده

جنگ عراق علیه ایران که از آن با عنوان دفاع مقدس یاد می‏شود، نه تنها به عنوان طولانی‏ترین جنگ تاریخ معاصر ایران دارای اهمیت است بلکه بخش قابل توجهی از تاریخ انقلاب اسلامی و نظام سیاسی آن را نیز شامل می‏شود؛ به همین خاطر، چشم‏پوشی از آن یا نادیده‏گرفتن آن به هر دلیل و با هر منطق و مصلحت‏اندیشی شخصی یا گروهی، به‏دور از انصاف علمی و بی‏توجهی به فرازی از تاریخ معاصر ایران است.

ضرورت شناخت و معرفی این مقطع مهم و سرنوشت‏ساز، به‏مرور موجب شکل‏گیری سبک‏ها و مکاتب مختلف تاریخنگاری شده است. هر نوع از تاریخنگاری دفاع مقدس مانند دیگر حوزه‏های تاریخنگاری، نیازمند استفاده از انواع منابع، اسناد و مدارک اعم از مکتوب، غیرمکتوب، دیداری و شنیداری است؛ مدارک و اسناد شفاهی نهادها، سازمان‏ها و ارگان‏های مرتبط با جنگ تحمیلی، برای شناخت بیشتر این دوره و تصحیح و تکمیل اطلاعات تاریخی آن، از جایگاه ویژه‏ای برخوردار هستند. در این میان، بنیاد شهید و امور ایثارگران، یکی از مراجع اصلی به‏شمار می‏رود.

بی‏تردید، تدوین تاریخ دفاع مقدس بدون استفاده از مدارک شفاهی موجود در پرونده فرهنگی شهدا، کاری ناقص و بیهوده خواهد بود. از سوی دیگر، عدم‏شناخت روش و بینش در این منابع، آسیب‏های جدی بر تحقیق و پژوهش وارد می‏سازد. این مقاله در پی آن است تا با معرفی این نمونه از مدارک، روش صحیح بهره‏گیری از آن، آسیب‏های موجود و راهکارها را نیز به علاقمندان این عرصه معرفی نماید.

 

کلیدواژه‌ها:

تاریخنگاری دفاع مقدس، اسناد و مدارک، مدارک شفاهی، پرونده فرهنگی شهدا، خاطرات


 

آسیب‌شناسی و موانع پیش روی تاریخ شفاهی دفاع مقدس

مریم جهانگشته

 

چکیده:

از مهمترین آسیب‌های تاریخ شفاهی چالش میان تاریخ و ادبیات است که در صورت عدم تعادل بین این دو ممکن است نویسنده به سمت داستان یا رمان بغلطد. علاوه بر این خطر فراموشی و تحریف به دلیل دور شدن زمانی از رخدادهای مهم تاریخی، انتخاب غیرکارشناسی سوژه‌ها، عدم توجه به پژوهش و راستی‌آزمایی از آسیب‌های جدی در این عرصه است. همچنین کمبود مصاحبه‌گران و نویسندگان خبره تاریخ شفاهی، نبود کارشناسان آگاه در نهادها و سازمان‌های متولی این امر، خست در واگذاری اطلاعات و داده‌ها پیرامون دفاع مقدس، عدم توجه به انتشار اسناد و مدارک رخدادهای تاریخی، استاندارد نبودن داده‌های پایه در زمینه شهدا، جانبازان، آزادگان و ... نبود دانشنامه دفاع مقدس برای دسترسی آسان به داده‌ها، عدم توجه به آموزش نسل جوان نویسنده، ویراستاری ناهمگون، صفحه آرایی و طراحی جلد نامناسب، عدم توجه به آرشیو مصاحبه‌ها به صورت صوتی و تصویری به مثابه یک سند تاریخی، عدم زیست فروشگاهی کتاب‌های تاریخ شفاهی و در نتیجه کم مخاطب ماندن این آثار، از بزرگترین چالش‌های تاریخ شفاهی انقلاب و دفاع مقدس است تــاریخ نـگاری شفاهی، فرآیندی از تاریخ نگاری و تدوین تاریخ است که بر اساس روش مصاحبه حضوری و شفاهی صورت می‌گیرد و متن حاصل از آن، خاطرات مکتوب و یافته‌های ذهنی صرف گوینده نیست. تاریخ نگاری شفاهی طرحی از مصاحبه است که در آن مصاحبه‌کننده بر اساس شناختی اجمالی از موضوع و کلیت، به جزئیات و کشف روایت‌ها و زوایای پنهان و گاه ضدروایت‌ها می‌پردازد تا فرضی کلی در باب رویدادی، رد یا تصحیح و جرح و تعدیل شود. این فرایند، مراحلی چون سیاست‌گذاری کلی و تعیین اهداف، تعریف پروژه‌های تحقیق جزئی، مشخص کردن گروه‌های هدف مخاطبان، تعیین مصاحبه‌گر و روش مصاحبه، روند فراوری محصول نهایی و ویراستاری فنی و مقابله‌ای و شیوه انتشار و شکل حاملان انتشار را در برمی‌گیرد.

 

کلیدواژه‌ها:

شهادت، ایثار، راویان. شهدا، خاطرات شفاهی، تصحیح، انتشار، مکتوبات، خاطرات، روایت، مصاحبه، عزّت شاهی، زندان، مبارزه، تاریخ شفاهی، دیدگاه فیلسوفان، افلاطون، سوسور، دریدا، تقدّم گفتار بر نوشتار، چالش، نویسندگان، بانوان نویسنده و نخبگان

 

 

شیوه‌های پرورش تاریخ شفاهی دفاع مقدس در نظام آموزشی

اصغر جهانی‌نیا

 

چکیده:

تاریخ شفاهی دفاع مقدس در واقع رویکرد و روشی تازه در ثبت و ضبط تحولات تاریخ معاصر با گرایش دوران سراسر افتخار دفاع مقدس در مراکز گوناگون کاربرد دارد. مدارس و دانشگاه‌ها هم می‌توانند به عنوان پایگاه‌های آموزشی مهم و تاثیرگزاری در این حوزه باشند. این مقاله، نقش تاریخ شفاهی دفاع مقدس را در نظام آموزشی (مدارس و دانشگاه‌ها) مورد بررسی قرار می‌دهد. دانشآموزان و دانشجویان تاریخ‌های شفاهی دفاع مقدس را به عنوان نقطه آغازی برای تحقیق درباره تاریخ اجتماعی سیاسی، تربیتی، خانواده، مدرسه، دین، آداب و رسوم خود استفاده خواهند کرد. آن‌ها نقش تاریخدانان شفاهی دفاع مقدس را بررسی کرده و با اعضای خانواده خود که، مرتبط با دفاع مقدس باشند را مصاحبه خواهند کرد.

 

کلیدواژه‌ها:

 

 

 

 

ضرورت مصاحبه با فرماندهان جنگ(تاریخ شفاهی) به منظور پاسخگویی به شبهات نسل‌های بعد

وحیده حدّاد ( فارغ‌التحصیل دکتری فلسفه و کلام اسلامی، مدرس دانشگاه المهدی (عج). ) و

علی هاشمی (  کارشناس حرفه‌ای مرمت بناهای تاریخی (نویسنده و پژوهشگر دفاع مقدس).)

چکیده:

یکی از مسائلی که در زیر مجموعه تدوین تاریخ شفاهی کشور قرار می‌گیرد، مسأله ضرورت مصاحبه با فرماندهان جنگ به منظور پاسخگویی به شبهات نسل‌های بعد است.

ضرورت‌هایی که ما را به این بحث وا داشت تا در مورد آن بیندیشیم و مقاله پیش رو را ارائه دهیم، شامل

 الف) از دست رفتن منابع روایات یعنی همان راوی یا خاطره گو.

 ب) اندک بودن منابع مکتوب و حتی منابع غیر مکتوب مرتبط با دفاع مقدس.

 ج) و دلیل دیگر آن ثبت بخشی از تاریخ کشور است که آیندگان از آن بهره خواهند برد.

 

کلیدواژه‌ها:

تاریخ، تاریخ شفاهی، دفاع مقدس، مصاحبه، فرماندهان، شبهات.


 

نقش فرهنگ ایثار، شهادت و تاریخ شفاهی دفاع مقدس در تحکیم بنیان خانواده و نظام اجتماعی

مرتضی حسینی اسفاد ( فوق لیسانس حقوق خانواده؛ معاون آموزشی و پژوهشی دانشکده فنی و حرفه ای قاین؛ این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید )

 

چکیده

دین مبین اسلام آئین الهی و مقدسی است که برای خانواده اهمیت فراوان قائل است و آن را سنگ بنای مهم حیات اجتماعی می‌شناسد. اسلام وحدت جامعه را از وحدت زوجین و وحدت اعضا خانواده می‌شناسد و علائق انسانی موجود در خانواده را قابل گسترش و نشر در جامعه به حساب می‌آورد. اسلام معتقد است برای این که جامعه‌ها تحت ضابطه در آیند، چاره‌ای جز این نیست که نخست خانواده تحت ضابطه در‌آید و هرگونه نظم و سازندگی باید از خانواده آغاز گردد و دامنه سازندگی و گسترش به جامعه کشانده شود. و حیات اجتماعی تحت نظم و ضابطه در ‌آید. اسلام خانواده را کانون اخلاقی جامعه می‌داند. نوع تربیت و ارتباطات موجود در خانواده موجد وحدت و منش اجتماعی است. همچنین خانواده را مرکزی سرنوشت ساز در جنبه انحراف و عصیان ذکرکرده‌اند و از آن جهت که کودک پستی‌ها و دنائتها را در آن جا تجربه کرده و آموخته است. صفات اجتماعی کودک برخاسته از خانواده است. اسلام خواستار نسلی است سالم، پاک و عفیف و موجد افتخار برای جامعه انسانی. چنین نسلی جز در دامن خانواده سالم نمی‌تواند تربیت شود. وظیفه‌ای که خانواده در قبال تربیت فرد دارد و نقش مهمی که در این زمینه ایفا می‌کند در واقع به وظیفه او در قبال تربیت جامعه پیوند می‌خورد. این مقاله می‌کوشد تا در این خصوص سخن گوید.

 

کلیدواژه‌ها:

تحکیم خانواده، فرهنگ ایثار، تاریخ شفاهی، دفاع مقدس،

 

 

ضرورت توجه به تاریخ شفاهی دفاع مقدس با نگاهی به مراکز فعال در این حوزه

آذر خبیری‌نوغانی (کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی؛ کارشناس اطلاع‌رسانی تالار محققان کتابخانۀ مرکزی آستان قدس رضوی؛این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید )

 

چکیده

تاریخ شفاهی یکی از روش‌های نوین پژوهش در تاریخ‌نگاری است که به شناسایی و شرح وقایع رویدادها و حوادث تاریخی خاص بر اساس شنیده‌ها و مشاهدات مربوط به آن رویداد و واقعه تاریخی خاص می‌پردازد. بر این اساس تاریخ شفاهی می‌تواند نقش مهمی در جمع‌آوری، آماده‌سازی، نگه‌داری و اطلاع‌رسانی وقایع مربوط به هشت سال دفاع مقدس داشته باشد و با توجه به اینکه جنگ عراق با ایران یک حادثه مهم در تاریخ معاصر ایران است اهمیت و ضرورت تاریخ‌نگاری جنگ ایران و عراق امری اجتناب‌ناپذیر است. لذا از همان اوایل جنگ کار ثبت و ضبط خاطرات جنگ آغاز شد و در حال حاضر حدود ۲۰ مرکز و نهاد دولتی و یا شبه‌دولتی در سطح ایران در حال فعالیت درزمینۀ تاریخ شفاهی دفاع مقدس است.

در این مقاله اهمیت تاریخ شفاهی در حوزۀ دفاع مقدس و بعضی از مراکز و فعالیت‌های انجام‌شده در این حوزه، با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای موردبررسی و تحقیق قرارگرفته و در پایان پیشنهادهایی درزمینۀ تقویت بیشتر تاریخ شفاهی دفاع مقدس ارائه گردیده است.

 

کلیدواژه‌ها:

تاریخ شفاهی، دفاع مقدس، مراکز تاریخ شفاهی دفاع مقدس

 

 

                       

تاریخ شفاهی زنان در دفاع مقدس

حمیده خفاجه قاسم‌آبادی ( آموزگار )

 

حضرت امام خمینی (ره): « اینجانب در طول این جنگ، صحنه‌هایی از مادران، خواهران و همسران عزیز از دست داده، دیده ام که گمان ندارم در غیر این انقلاب نظیری داشته باشد. این عظمت اسلام است که در چهره زنان انقلابی ما آشکار شده است و امروز بحمدالله آشکار است. »

چکیده:

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، زنان هنوز نیاسوده و خستگی یک مبارزه طولانی علیه رژیم پهلوی را از تن بیرون نکرده بودند که بار دیگر بر خود تکلیف دیدند برای دفاع از انقلاب، به ایفای نقش‌های تازه تر و مؤثرتر در عرصه‌های جدیدتر بپردازند، از این رو، شرکت در بحران‌هایی را که در گوشه و کنار کشور، به‌ویژه در کردستان بر پا شد، جزء وظیفه خود دانستند، ولی آنچه بعد از حدود ۵/۱ سال پس از پیروزی، زنان را به کمک و مساعدت بیشتر طلبید، دفاع مقدس است که هشت سال نظاره گر رشادت‌های زنان و مردان این مرز و بوم بود، بنابراین، و به علت گستردگی فداکاری زنان در عرصه دفاع مقدس، احصاء همه آن ایثارگری‌ها ممکن نیست، و در هر نوشته‌ای و در این نوشته تنها می‌توان به بخش کوچکی از آن اشاره کرد.

 

کلیدواژه‌ها: دفاع مقدس، زنان، تاریخ شفاهی

 

 

بررسی و شناسایی مولفه­های حضور در حماسه دفاع مقدس(ارائه چهارچوب نظری تاریخ شفاهی)

نقی دادرسی ( عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور ) و احمد لک ( دانشجوی دکتری رشته فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه علامه طباطبایی )

 

چکیده:

حماسه دفاع مقدس از جنبه­های گوناگونی مورد تحقیق و بررسی قرار گرفته است. اما بخش اعظمی از معارف و گنجینه­های این حماسه در قالب شفاهی و یا مصاحبه­های مکتوب است که نیازمند بررسی­های علمی و تئوریک هستند و مضوعی که بیشتر مورد غفلت واقع شده است، بحث حضور افراد در صحنه­های مختلف جبهه است و اینکه چه دلایلی سهم بیشتری در انگیزش مردم برای خلق این حماسه بزرگ داشتند.

از نظر نویسندگان این تحقیق می­توان این دلایل را در مبانی تربیتی (اصلاح فردی-عوامل خانوادگی)، مبانی عاطفی (فضای روانی جنگ-علایق فردی-جنبه­های تبلیغی)، مبانی اعتقادی (عوامل مذهبی-حس تکلیف-حفظ ارزش­ها) و مبانی اجتماعی و فرهنگی(پذیرش اجتماعی توسط گروه­ها و خرده فرهنگ­ها، عوامل ناسیونالیستی و صفات روحی مردم) و مبانی سیاسی (ولایت­مداری، رهبری فره­مند، مشروعیت سیاسی، عدالت­محوری، اقتدار و دیپلماسی) می­توان نام برد.

 

کلیدواژه‌ها:

دفاع مقدس، مولفه­های حضور، تاریخ شفاهی

 

 

بازتاب مقاومت دزفول در هشت سال دفاع مقدس به روایت رزمندگان، شخصیت‌های سیاسی، نظامی و شعرا....

دکتر غلامرضا درکتانیان ( دکترای تاریخ محلی و پژوهشگر تاریخ معاصر ایران )

خوزستان در تاریخ و فرهنگ ایرانی به‌ویژه از دوره صفویه نقش و جایگاه مهمی داشته است. در بین شهرهای خوزستان دزفول موقعیت ممتازی به خود اختصاص داده است. این شهر باستانی در انسجام فرهنگی و هویتی ایران شیعی با داشتن عالمانی بزرگ از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده است. از این شهر، شیخ فقاهت و دیانت، استاد بی‌بدیل تاریخ فقه و اصول، شیخ اعظم مرتضی انصاری برخاسته است و در مشرق روشن و درخشان آن، ستارگانی چون معزّی‌ها، نبوی‌ها، بیگدلی‌ها، انصاری‌ها، کمالی‌ها و طبیب‌ها، طلوع کرده‌اند.

 بلد طیّب دزفول در دامان خویش فرزانگانی سترگ چون آیت‌الله قاضی، شهید دانش، شهید سبحانی، آیت‌الله عاملی، و علامه مخبردزفولی و حجت الاسلام سیدمصطفی فارغ و بسیار عالمان عامل دیگر پرورده است. این شهر همان است که در تاریخ انقلاب اسلامی گروه‌های مبارز و انقلابی و مسلمان آن همچون گروه شهیدسبحانی، نقش‌آفرین و الهام‌بخش دیگران شدند و سپس در دوران هشت سال دفاع مقدس، جایگاهی رفیع در مدیریت جنگ و خلق حماسه‌های شگفت و شگرف یافتند.

اگر دزفول در هشت سال دفاع مقدس، ۱۷۶ بار هدف حملات موشکی و ۲۵۰۰ بار اصابت‌گاه حملات توپخانه­ای شد و با دادن ۲۶۰۰ شهید و ویرانی۱۹۶۰۰ باب بنا، راست قامت و استوار ایستاد، محصول همین پیشینه ارجمند تاریخی و قدسی و معنوی است. راز مقاومت و ایستادگی این شهر الهی- دارالمؤمنین- را در چند ویژگی باید جست و‌جو کرد:

نخست سابقه تاریخی و مذهبی شهر است که از نخستین قرن ظهور اسلام، پناهگاه و باورمند اهل بیت (ع) و مأمن و ملجأ و قرار این ذوات قدسی و الهی بوده است. دوم وجود و حضور علما و فقها و مساجد فراوان که تکیه‌گاه مردم در لحظه‌های خوف و خطر و دشواری بوده‌اند. سوم ایمان مردم که به آن‌ها «سکینه»، «اطمینان قلب» وصبوری و شکیب در مصائب و دشواری‌ها می‌بخشیده است. مردم دزفول «‌ربناالله» گفتند و ره‌آورد همین ذکر و ایمان، استقامت و پیروزی و سرافرازی شد. که « ان الذین قالو ربناالله ثم استقاموا تتنزل علیهم الملائکه» (سوره فصلت، آیه۳۰ )و به پاس این ایمان و صداقت و استقامت، فرشتگان رحمت الهی بر مردم این شهر فرود آمدند و به قلب‌ها، در سوگ و داغ و درد، آرامش و سکینه بخشیدند.


 

 

بررسی و تحلیل کتاب خاطرات «خط شکن کویر، خاطرات محمد مهدی فرهنگ دوست»

دکتر آسیه ذبیح‌نیا عمران ( دانشیاردانشگاه پیام نور این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید ) محسن زارع‌زاده مهریزی ( عضوهیات علمی پیام نور این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید )

 

چکیده:

در میان انواع ادبی و روایی، خاطره نویسی شایع ترین و شهره ترین گسترۀ روایی دفاع مقدّس است. یکی از این آثار کتاب خاطرات خط شکن کویر محمدمهدی فرهنگدوست است، اواز فرماندهان هشت سال دفاع مقدس است. وی در این کتاب ضمن پرداختن به عملیات­هایی که تیپ۱۸ الغدیر یزد در آن‌ها شرکت داشته، گوشه‌هایی از حضور پرشور رزمندگان یزدی در جبهه­های نبرد حق علیه باطل را بیان می­کند. این مقاله به بررسی روایتگری خاطرات دفاع مقدّس براساس متن کتاب مجموعه خاطرات «خط‌شکن کویر» می­پردازد. مقالۀ حاضر می­کوشد تا به این پرسش پاسخ دهد که در این کتاب که از نمونه‌های برجستۀ خاطرات رزمندگان است- روایت چه جایگاهی دارد؟ و ضمن برشماری مختصات روایتگری به بررسی محتوایی این اثر بپردازد براساس نتایج پژوهش برخی از این ویژگی‌ها عبارتند از: تمرکز بر چگونگی به جای چرایی کنش­ها و منش­ها و انگیزه­های رزمندگان؛ آکندگی خاطرات از گزاره­های تاریخی مطلقاً سفید؛ علاقه­مندی به کاربرد زبان ادبی، عاطفی-ارزشی؛ انباشتگی خاطره­ها از برخی گزاره­های تاریخی در بصیرت بخشی به مخاطب؛ تکیه بر بعد معنوی رزمندگان؛ دخالت احساسات و تقدس گرایی. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی بوده و مبتنی بر ابزار کتابخانه‌ای است.

 

کلیدواژه‌ها:

دفاع مقدس، خاطرات، خط شکن کویر، محمد مهدی فرهنگ دوست، روایت.

 

 

تاریخ شفاهی و تعامل آن با خاطره‌نویسی

زهرا رحیمی کرمی (کارشناسی ارشد تاریخ انقلاب اسلامی )

 

چکیده:

تاریخ شفاهی یکی از روش‌های تاریخ نگاری است که به ضبط رخدادها و وقایع از زبان قشری از مردم می‌پردازد که در تاریخ مکتوب گذشته توجهی به آنان نشده است. شیوه‌ای که ضمن سهولت فراوان و توانایی حفظ و انتقال بدون کم و کاست واقعه، زمینه دخالت مورخ و تحریف واقعه یا سخنان راوی را تا حدود زیادی از بین می‌برد. بن مایه این تاریخ خاطره است اما کاملاً با خاطره نگاری متمایز است. خاطره می‌تواند به کمک تاریخ شفاهی بیاید و برخی موارد آن را تکمیل کند اما تاریخ شفاهی فراتر از خاطره است. با نگاهی دقیق تر متوجه تفاوت‌های اساسی بین خاطره نگاری و تاریخ شفاهی می‌شویم. اما در بسیاری از موارد این دو بسیار نزدیک به هم و یا یک مورد تلقی شده است و این به خاطر مشترکات فراوانی است که بین این دو رشته وجود دارد. این همسان پنداری در برخی موارد باعث کم کاری در زمینه تاریخ شفاهی شده است و تنها به گرفتن خاطرات افراد اکتفا شده است. مقاله حاضر ضمن بررسی شباهت‌ها و تفاوت‌های خاطره و تاریخ شفاهی و بیان مشترکات آن‌ها، به بررسی این مرزهای مشترک می‌پردازد.

 

کلیدواژه‌ها:

تاریخ شفاهی، خاطره نگاری. شباهت‌ها و تفاوت‌ها، مرزهای مشترک

 

 

 

طرح تاريخ شفاهي مجتمع‌هاي آموزشي رزمندگان

رحیم روح‌بخش اله‌آباد (كارشناسي ارشد تاريخ، مسئول واحد اسناد شورای عالی آموزش و پرورش(تهران)؛ این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید )

 

چکیده:

ماهيت جنگ نابودي تمام ساختارهاي فرهنگي، اجتماعي و مدني جامعه است. اين امر روال عادي زندگي را به هم زده و زيست معمول انسانها را مختل مي‌كند. در اين ميان آسيب به نهادهاي فرهنگي از جمله نهادهاي آموزشي به خصوص مدارس خطرات و زيان‌هاي جبران ناپذيري را به بار مي‌آورد. كما اينكه آن دسته از افراد محصل نيز در جنگ شركت مي‌كنند، از برنامه عادي تحصيل و آموزش باز مي‌مانند. حال سوال اين است، با عنايت به مصايب و معضلاتي كه جنگ هشت ساله عراق عليه ايران براي تداوم تحصيل بخشي از دانش آموزان كشور ايجاد كرد، دست اندركاران نظام آموزشي كشور چه تدابيري براي حل و فصل اين مشكلات اتخاذ كردند؟ ناگفته پيداست كه براي حل اين معضل، نظام آموزشي رسمي دست به كار شده و تدابير لازم براي رفع معضلات ادامه تحصيل رزمندگان و دانش آموزان بازمانده از تحصيل مناطق جنگي را اتخاذ كرد. به نظر مي‌رسد مهمترين الگوي به كار گرفته شده براي حل مشكل، تحصيل رزمندگان در مراكزي با عنوان «مجتمع‌هاي آموزشي رزمندگان» بود.

 اين مقاله به روش توصيفي و به شيوه كتابخانه اي- اسنادي حاكي است كه در دوران دفاع مقدس و يكي دو دهه بعد از آن در ذيل يكي از نهادهاي سياستگذار وزارت آموزش و پرورش، به نام شوراي عالي آموزش و پرورش كه مرجع قانوگذاري در اين وزراتخانه است، كميسيوني به نام كميسيون خاص و امور ايثارگران تشكيل و دهها قانون و آيين نامه مخصوص تحصيل دانش آموزان بازمانده از تحصيل در دوران جنگ را تصويب كرد. بهره برداري از اسناد مربوطه و مصاحبه با اعضاي كميسيون مذكور و دست اندركاران اجرايي مصوبات آن مي‌تواند، بخشي از تكاپوهاي وزارت آموزش و پرورش در جنگ تحميلي را روشن سازد.

 

کلیدواژه‌ها:

آموزش و پرورش، دفاع مقدس، قوانين و مقررات، مجتمع‌هاي آموزش رزمندگان

 

 آسیب‌شناسی بینشی تاریخ شفاهی دفاع مقدس

دکتر محمد ابراهیم روشن ضمیر (استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه علوم اسلامی رضوی مشهد، این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید )

 

چکیده:

خاطرات رزمندگان دوران دفاع مقدس یا به عبارتی همان تاریخ شفاهی جنگ، گنجینه‌ای پربار است که می‌تواند بسیاری از زوایای پنهان آن دوران پر افتخار و پر فراز و نشیب را روشن کند و محک زدن باورهای اعتقادی ما را در بوته جنگ به نمایش بگذارد. اما این تاریخ ارزشمند در معرض آسیب‌هایی است که نادیده گرفتن آن‌ها نه تنها به روایت درست تاریخ دفاع مقدس لطمه می‌زند بلکه پیامدهای سوء اعتقادی و بینشی آن بسیار زیانبار است. این جستار با شیوه تحلیل منابع دینی، گردآوری اطلاعات میدانی و تجربیات شخصی در صدد شناسایی آسیب‌های بینشی تاریخ شفاهی دفاع مقدس است. یافته‌های این پژوهش نشان از آن دارد که ارائه تصویر نادرست از کمک‌های ویژه الهی، دعا و راز و نیاز و شهادت طلبی، آرمانی گرایی افراطی و غفلت از واقعیت‌ها، مبالغه و گزاف گویی، نادیده گرفتن تدبیر و برنامه‌ریزی بخشی از آسیب‌های تاریخ شفاهی است.

 

کلیدواژه‌ها:

آسیب‌شناسی، تاریخ شفاهی، دفاع مقدس.

 

بررسی داده‌های تاریخ شفاهی والدین هزار شهید شهرستان شیراز

نیما زارع ( کارشناس ارشد تاریخ تشیع )

 

چکیده:

تاریخ شفاهی را یکی از روش‌های پژوهشی نوین می‌شمارند. به‌ویژه در زمینه موضوعاتی که نیازمند پژوهش‌های میدانی و جمع‌آوری اطلاعات است، بسیار مفید می‌باشد که می‌توان با انجام صحیح و اصولی آن، نیازهای اطلاعاتی را برآورده ساخت. تاریخ شفاهی جنگ تحمیلی یکی از انواع تاریخ شفاهی است که دارای اهمیت فراوانی است.

در این بین یکی از گروه‌هایی که بایستی توجه ویژه به خاطرات ایشان کرد، والدین شهدای دوران دفاع مقدس هستند. در این مقاله شیوه برنامه‌ریزی و عملکرد تیم‌های تاریخ شفاهی والدین شهدا و بررسی موانع و مشکلات هزار مصاحبه در شهرستان شیراز به اختصار بیان گردیده است.

 

کلیدواژه‌ها:

والدین شهدا، دفاع مقدس، تاریخ شفاهی، شیراز

 

 

نگاهی به کتاب خاطرات دفاع مقدس بازگشت به گلدسته

محسن زارع زاده ( عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید ) و دکتر آسیه بیح نیا عمران ( دانشیار دانشگاه پیام نوراین آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید )

 

چکیده:

کتاب «بازگشت به گلدسته» خاطرات چند ماه زندگی و نبرد جانانه با دشمن به روایت احمد خواستار و به قلم محمد هادی شمس‌الدینی است. این کتاب با بیانی زیبا، رسا و صمیمی عشق به وطن را به تصویر کشیده است. این پژوهش به بررسی و تحلیل ساختار روایی در کتاب «بازگشت به گلدسته» می‌پردازد. هدف نشان دادن و یافتن این عنصر در کتاب و چگونگی استفاده نویسنده از آن‌هاست. بررسی روایت در این کتاب نمایانگر این است که قوی‌ترین و بهترین عنصر به کارگرفته شده، عنصر «توصیف» است. شخصیت پردازی نیز بسیار زیبا و دلنشین بیان شده. اکثر شخصیت‌ها ایستا هستند و زاویه دید بیشتر درونی و اوّل شخص می‌باشد.

گفتگوها هم به صورت مونولوگ و هم به صورت دیالوگ به کار گرفته شده‌اند. مهم ترین درون مایه‌های کتاب عبارتند از: دینی و مذهبی، ملی و اجتماعی و.... این ویژگی‌ها بیانگر توانایی‌های راوی و نویسنده در زمینه خاطره نویسی‌اند. «بازگشت به گدسته» از نظر درون مایه و محتوای اجتماعی یک اثر مهم است زیرا تصویری زنده و پرجاذبه از جنگ ارائه داده است که در ادبیات مقاومت پررنگ و کم نظیر است و همچنین نثر ساده، روان و صمیمی اثر، خواننده را به خواندن و ادامه ترغیب می‌نماید. این کتاب به‌ویژه برای نسل حاضر که جنگ را مختص یک دوره از تاریخ کشورمان تصور می‌کنند و مشکلات جنگ را پایان یافته می‌دانند هشدار دوباره‌ای است.

 

کلیدواژه‌ها:

 خاطرات، بازگشت به گلدسته، احمد خواستار، روایت، جنگ

درباره سازمان

پیشینه سازمان اسناد و مدارک دفاع مقدس به ستاد تبلیغات جبهه و جنگ بر می گردد در ستاد تبلیغات جنگ گردآوری و مستندسازی اسناد مرتبط با جنگ در ۲ بخش اسناد داخلی و خارجی و با بهره گیری از خبرگزاری ها - رسانه جمعه، اخبار و اطلاعات، بولتن ها و سازمان ها و نهادهای نیروهای مسلح شامل ارتش، سپاه، ناجا، جهاد سازندگی بنیاد شهید و سازمان های بین المللی از سال ۱۳۵۹ آغاز شد و تا پایان دفاع مقدس ادامه داشت و پس از آن بعنوان مرکز اسناد در معاونت تحقیقات بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش های دفاع مقدس و پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس ماموریت جمع آوری، نگهداری و مستندسازی اسناد را بر عهده گرفته است. 

اطلاعات تماس

روابط عمومی: ۲۶۴۰۳۰۴۰ (۰۲۱)

دورنگار: ۲۶۴۰۳۰۰۵ (۰۲۱)

آدرس: تهران،بزرگراه شهید حقانی شرق به غرب، ابتدای خیابان کوشا، ساختمان آرشیو ملی،  طبقه همکف، سازمان اسناد و مدارک دفاع مقدس

ایمیل:info@defadocs.ir